PCB's en dioxines: veelgestelde vragen

Dioxines en PCB's (polychloorbifenylen) zijn schadelijke stoffen die zich aan stofdeeltjes in de lucht kunnen hechten en op de bodem en planten kunnen neervallen. 

Dioxines kunnen ontstaan bij verbranding, bijvoorbeeld in industriële processen of bij particuliere houtstook.

PCB's zijn stoffen die vroeger veel in de industrie werden gebruikt. Hoewel ze vandaag verboden zijn, kunnen ze nog vrijkomen bij de verwerking van oud metaal en schroot.

Meer info over de bronnen van dioxines vind je hier: 
www.vmm.be/lucht/meer-polluenten/uitstoot-dioxines 

De belangrijkste manier waarop je deze stoffen binnenkrijgt, is via voedsel zoals vette vis, volle melk, melkproducten, vet vlees en eieren. 

Ze hopen zich op in vetweefsel van dieren en mensen. Planten nemen bijna geen dioxines en PCB's op, behalve groenten en fruit uit de komkommerachtige familie (komkommers, meloenen, pompoenen en courgettes) die ze in hun schil opslaan. Daarom is het belangrijk om groenten en fruit goed te wassen, en fruit en groenten uit de komkommerachtige familie te schillen.

Inademen van dioxines en PCB’s draagt in vergelijking met voeding veel minder bij aan de hoeveelheid die je binnenkrijgt. Een kortstondige hoge blootstelling via inademing is natuurlijk wel mogelijk als je bijvoorbeeld afval of hout verbrandt en die rooklucht inademt.

Eénmalige blootstelling aan dioxines of PCB’s veroorzaakt niet direct gezondheidseffecten. Enkel bij een langdurige en/of regelmatig hoge blootstelling kunnen deze stoffen het risico op gezondheidsproblemen vergroten. 

Langdurige blootstelling kan leiden tot een verstoorde weerstand, problemen met de ontwikkeling van het zenuwstelsel, hormoonstoornissen en voortplantingsproblemen. Dioxines worden als kankerverwekkend beschouwd en PCB's als mogelijk kankerverwekkend.

Kinderen en pasgeborenen zijn gevoelige groepen want hun hersenen zijn in volle ontwikkeling.

In Wielsbeke meet de VMM op meetpost WE01 in de Bossenstraat 53 al jaren dioxines en PCB’s in neervallend stof (depositie). In de meetpost worden 17 dioxines en 12 dioxineachtige PCB’s gemeten in neervallend stof.

Begin 2026 startte de VMM ook de vroegere meetpost OB01 in Oostrozebeke in de Hulstestraat terug op. Op die manier wil de VMM een beter zicht krijgen op de mogelijke bronnen in de regio Oostrozebeke-Wielsbeke.

Naast de meetposten WE01 in Wielsbeke en OB01 in Oostrozebeke zijn er nog andere meetposten in Vlaanderen die dioxines en PCB’s bepalen in neervallend stof. De VMM focust hierbij voornamelijk op het meten in de nabijheid van schrootbedrijven met een shredderinstallatie maar dus ook op enkele andere locaties zoals in Oostrozebeke en Wielsbeke. 

In dit document ligt de focus op de resultaten op meetpost WE01 in Wielsbeke. Meer info over de metingen van dioxines en PCB’s op de andere meetposten vind je via volgende link: https://vmm.vlaanderen.be/feiten-cijfers/lucht/overzicht-per-vervuilende-stof/andere-vervuilende-stoffen/dioxines-en-pcbs-in-depositie

• 2021 - 2023: vier maandstalen per jaar  
• 2024 - 2025: zes maandstalen per jaar 
• Vanaf 2026: 12 maandstalen die gebundeld worden in 4 kwartaalresultaten per jaar

De metingen van dioxines en PCB’s in depositie worden een jaar op voorhand door de VMM ingepland. Na monstername gaan de depositiekruiken naar het labo voor analyse.

De analyseresultaten worden gepubliceerd op volgende website https://vmm.vlaanderen.be/feiten-cijfers/lucht/overzicht-per-vervuilende-stof/andere-vervuilende-stoffen/dioxines-en-pcbs-in-depositie  (Excel onder “Meer informatie”). 

Sinds 2024 gelden nieuwe normen en een aangepaste berekeningswijze.

Voor de meetpost WE01 in Wielsbeke wordt de gezondheidskundige beoordeling getoetst aan een jaargemiddelde drempelwaarde van 6,3 pg TEQ_WGO2022/(m².dag).

• 2025: overschrijding van de jaargemiddelde drempelwaarde 
• 2024: overschrijding van de jaargemiddelde drempelwaarde
• 2023: geen overschrijding van de toen geldende norm
• 2022: overschrijding van de toen geldende norm 
• 2021: overschrijding van de toen geldende norm

In 2025 troffen we de hoogste resultaten aan tijdens de winterperiodes. Dit kan wijzen op een belangrijke bijdrage van gebouwenverwarming waaronder houtstook.

Meer info over de meetresultaten in meetpost WE01 en de andere meetposten in Vlaanderen vind je via volgende link: https://vmm.vlaanderen.be/feiten-cijfers/lucht/overzicht-per-vervuilende-stof/andere-vervuilende-stoffen/dioxines-en-pcbs-in-depositie 

Woon je binnen een straal van 1 kilometer rond meetpost WE01 in Wielsbeke? Dan wordt aangeraden om onderstaande preventietips te volgen om je blootstelling aan dioxines en PCB’s te beperken.

• Eet geen eieren van je eigen kippen
• Als je groenten en fruit eet uit je eigen tuin:
  • Eet gevarieerd. Wissel af tussen je eigen geteelde groenten en fruit en deze uit de winkel.
  • Was uw groenten en fruit goed met water voor je ze eet om het neergevallen stof te verwijderen.
  • Verwijder de buitenste bladeren of schil groenten en fruit. Schil zeker vruchten van de komkommerfamilie: zoals komkommer, pompoen, courgette, … Deze groenten kunnen dioxines en PCB’s opnemen, die zich vooral in de schil ophopen.
• Was je handen met water en zeep voor elke maaltijd. Laat daarnaast kinderen ook de handen wassen na het buiten spelen, zodat ze via hun handen geen grond- of stofdeeltjes naar de mond brengen.

Daarnaast zorgt een voedingspatroon rijk aan dierlijke vetten zoals vlees, eieren, melk, (vette) vis, koekjes en sauzen mogelijks voor extra blootstelling aan dioxines en PCB's. Eten volgens de richtlijnen van de voedingsdriehoek zoals vnl. plantaardige producten als basis voor je maaltijd, bieden je dan ook het minste blootstelling en het meeste gezondheidsvoordeel. Lees hier meer over de voedingsdriehoek. 

Door hun hoger vetgehalte kunnen in eieren gemakkelijk vetoplosbare vervuilende stoffen opstapelen. Door de verhoogde concentratie van dioxines en PCB's in de omgeving, is het daarom beter om geen eieren van kippen uit de eigen tuin te eten.

Eieren van eigen scharrelkippen bevatten doorgaans meer dioxines en PCB's dan eieren van de supermarkt. Dit komt omdat kippen in grote bedrijven afgeschermd worden van elke vorm van vervuiling en de bedrijven regelmatig gecontroleerd worden door het FAVV.

Ook voor mensen die buiten de zone met preventietips wonen is de veilige hoeveelheid van eieren van eigen kippen twee eitjes per week. Voor kinderen tot 12 jaar is dat één ei per week. Kijk hier voor meer info.

Ook landbouwers die actief zijn in de zone waarvoor preventietips gelden, hebben een schrijven ontvangen.

Landbouwbedrijven zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van hun producten en moeten voldoen aan de geldende normen. Dit gebeurt via hun eigen autocontrolesysteem. Wanneer een landbouwer tijdens deze controles te hoge waarden vaststelt, is hij verplicht dit te melden aan het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV).

Daarnaast voert het FAVV zelf controles uit. Zo heeft het agentschap een monitoring uitgevoerd naar dioxines en PCB’s in eieren en melk afkomstig van landbouwbedrijven in de buurt van shredders en verbrandingsinstallaties. In 2025 werden tijdens deze controles geen overschrijdingen vastgesteld.

Momenteel loopt er een onderzoek om te bepalen hoe lang deze adviezen best gevolgd worden nadat de gemeten concentraties in neervallend stof gedaald zijn tot onder de jaardrempel. 

Voor de klasse 1-bedrijven worden de controles uitgevoerd door toezichthouders van de afdeling Handhaving van het Departement Omgeving. Bij deze controles is er voor de uitstoot van dioxines en PCB’s aandacht voor de beoordeling van de meetresultaten van de periodieke emissiemetingen en de aanwezige continue emissieapparatuur. De bedrijven hebben verplichtingen om hun uitstoot te monitoren en er gebeuren bijkomende emissiemetingen in opdracht van de afdeling Handhaving. 

Er zijn voor wat betreft de uitstoot van dioxines en PCB’s geen handhavingstrajecten lopende bij de naburige klasse 1-bedrijven. Er zijn de voorbije jaren geen overschrijdingen van de geldende grenswaarden vastgesteld bij de bedrijven en er zijn dus ook geen handhavingsmaatregelen (zoals waarschuwingen, boetes, dwangsommen, stilleging…) genomen. 

Dioxines en PCB’s komen ook vrij bij het verbranden van afval of hout, bijvoorbeeld via hout- en kolenkachels en afvalverbranding in tuinen. Afval of hout verbranden in de tuin is zelfs verboden. 

De schadelijke stoffen in de rook kan je inademen en kunnen in de moestuin of kippenren terecht komen. Bovendien zorgt het voor geur- en rookhinder voor jezelf, je gezin en je buren.

Enkel het verbranden van droog onbehandeld hout in een sfeerhaard of barbecue is toegelaten.

Door onderstaande tips te volgen, beperk je de uitstoot van schadelijke stoffen. Bekijk ook www.houthetgezond.be voor meer info. 

Binnen stoken 

Gebruik je hout om je woning te verwarmen? Of doe je dat af en toe voor de gezelligheid? 
Hou dan zeker rekening met deze tips. 

• Stook enkel droog en zuiver hout. Het is verboden vezelplaat, triplex, geverfd hout, krantenpapier, plastic of ander afval te verbranden want dit is nog slechter voor de gezondheid
• Zorg dat je schoorsteen voldoende boven het dak uitsteekt en ver genoeg staat van ramen en ventilatieopeningen
• Laat je schoorsteen minstens 1 keer per jaar door een vakman vegen
• Stook altijd met voldoende luchttoevoer
• Controleer de kleur van de rook, die moet onzichtbaar of wit zijn
• Vermijd zeker stoken bij mist, windstil weer of andere ongunstige weersomstandigheden De VMM kondigt bij deze omstandigheden ook een negatief stookadvies af, omdat de rook dan langer blijft hangen in de buurt van woningen

Ben je van plan om te bouwen of verbouwen? Kies dan voor een meer milieuvriendelijke én gezondere manier van verwarming dan met hout stoken.

Buiten stoken 

Afval verbranden in de tuin is verboden. Het is ongezond en slecht voor de luchtkwaliteit. Voor het verwerken van afvalstoffen bestaan veilige en milieuvriendelijke alternatieven, zoals de selectieve huis-aan-huisinzamelingen of het containerpark. 

Het verbod geldt voor het verbranden van papier, plastic, piepschuim, autobanden en andere rommel, maar ook voor het verbranden van biomassa-afval zoals gft, houtafval en groenresten. 

Ook hout stoken in de tuin is verboden. Alleen in bepaalde gevallen is het wel toegelaten, voor sfeerverwarming (vuurkorf, vuurschaal, ...) of een kampvuur. Het hout moet droog en zuiver zijn. 

Merk je geurhinder of vermoed je verkeerd stoken? Meld dit dan bij de milieudienst.